Altsheymer xəstəliyi demensiya hallarının 60–80 faizini əhatə edir. Son dövrdə diaqnostika və müalicə sahəsində əhəmiyyətli nailiyyətlər qazanılıb.
Yurd.Media xəbər verir ki, 2024-cü ildə dərc edilən Lancet Komissiyasının məruzəsinə əsasən, demensiya hallarının təqribən yarısının risk amillərinin idarə olunması yolu ilə qarşısı alına bilər. 2025-ci ildə həyata keçirilən tədqiqatlar isə xəstəliyin inkişaf mexanizmlərinin daha dərindən öyrənilməsini və erkən müdaxilə perspektivlərini nümayiş etdirir.
Nevrologiya sahəsinin tanınmış mütəxəssisi professor Ronald Petersen qeyd edir ki, indi "qaz pedalına basmaq və bu prosesləri sürətləndirmək" zamanıdır: "Yalnız ömür uzunluğu deyil, sağlam keçirilən həyat müddəti baxımından da ciddi dəyişikliklərin astanasındayıq".
2025-ci ildə Altsheymer və demensiya ilə əlaqədar ümidverici 5 əsas yenilik:
1. Altsheymer üçün qan testi
ABŞ-ın FDA qurumu may ayında Altsheymer xəstəliyinin başlıca bioloji markerləri olan amiloid beta və p-tau217 zülallarını 90 faizdən artıq dəqiqliklə müəyyən edən ilk qan testini rəsmi təsdiqləyib. Bu test xərci yüksək olan PET görüntüləmə və onurğa beyni mayesi analizləri ilə müqayisədə daha asan əldə edilən, qənaətcil və geniş tətbiq oluna biləcək vasitədir. Erkən diaqnoz həm dərman terapiyası, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri vasitəsilə vaxtında müdaxilə şansı yaradır.
2. Həyat tərzinin dəyişdirilməsi
ABŞ-da keçirilən genişmiqyaslı U.S. POINTER klinik tədqiqatı nümayiş etdirib ki, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, koqnitiv məşqlər və sağlamlığın monitorinqinin birgə tətbiqi demensiya riskli insanlarda yaddaş və düşünmə bacarığını yaxşılaşdırır. Xüsusilə APOE4 geninin daşıyıcılarının Aralıq dənizi pəhrizindən daha böyük fayda əldə etdiyi aydınlaşıb.
3. İltihablanmaya yönəlmiş yanaşma
Tədqiqatçılar amiloid beta ilə yanaşı, iltihablanmanın da demensiya riskində əhəmiyyətli rol oynadığını üzə çıxarıb. APOE4 geni daşıyan insanlarda immun sistemdəki fərqlər onları təkcə Altsheymer deyil, həmçinin digər nevrodegenerativ xəstəliklərə qarşı həssas edir. Ekspertlər immun sisteminin işini tənzimləyən "immunomodulyasiya" metodlarının gələcəkdə ciddi irəliləyişə yol aça biləcəyini vurğulayır.
4. Peyvəndlərin mühafizəedici effekti
Son tədqiqatlar bəzi peyvəndlərin demensiya riskini aşağı sala biləcəyini göstərib. Zona peyvəndinin yeddi illik müddət ərzində demensiya ehtimalını 20 faiz azaltdığı elmi şəkildə təsdiqlənib. Bundan əlavə, zona və RSV peyvəndlərinin də müsbət nəticələr verdiyi müəyyən olunub. Alimlər bu effekti həm infeksiyaların önlənməsi, həm də immunitetin xeyirli formada stimullaşdırılması ilə əsaslandırır.
5. Lityumla bağlı yeni kəşf
"Nature" jurnalında nəşr olunan bir araşdırmada lityumun Altsheymer xəstəliyinə qarşı qoruyucu funksiyanı yerinə yetirə biləcəyi bildirilir. Təcrübələr göstərib ki, lityum çatışmazlığı beyin iltihabını gücləndirir, amiloid beta və tau zülallarının toplanmasını sürətləndirir. Alimlər kiçik dozalarda lityum orotatın xəstəliyin gedişatını dəyişdirmə və beyin funksiyalarını bərpa etmə potensialına malik olduğunu qeyd edirlər.
Bu tapıntılar Altsheymer xəstəliyinin gələcəkdə daha idarəolunan və müalicəsi mümkün olan bir vəziyyətə çevrilə biləcəyinə dair böyük nikbinlik yaradır.
