Məktəbə ilk dəfə gedən uşaqların yeni mühitə uyğunlaşması təhsil sistemində daim diqqət tələb edən məsələlərdən biridir. Bəzi uşaqlar kollektivə və dərs rejiminə qısa müddətdə alışdığı halda, digərləri üçün bu proses daha uzun çəkə bilər.
Mütəxəssislər məktəbə uyğunlaşmanın yalnız uşağın fərdi xüsusiyyətləri ilə deyil, onun əvvəlki inkişaf mühiti, ailə dəstəyi, məktəbəqədər təhsilə hazırlığı və təhsil müəssisəsinin yanaşması ilə əlaqəli olduğunu vurğulayırlar.
Bu məsələyə münasibət bildirən “Valideyn-tərbiyəçilərin təhsilə yardımı” İctimai Birliyinin sədri Sədaqət Qurbanovanın mövqeyi üçün hazırlanmış yazıda məktəbəqədər və ibtidai təhsil arasında əlaqələrin gücləndirilməsinin əhəmiyyəti ön plana çəkilir.
Birinci sinif uşağın həyatında yeni başlanğıcdır
Uşaq məktəbə başladıqda yalnız yeni biliklərlə deyil, yeni sosial münasibətlər və gündəlik məsuliyyətlərlə də qarşılaşır. O, müəllimin tapşırıqlarını dinləməyi, müəyyən vaxt ərzində diqqətini cəmləməyi, sinif yoldaşları ilə münasibət qurmağı və məktəbin daxili qaydalarına əməl etməyi öyrənir.
Bütün bunlar uşağın əvvəlki həyat rejimindən müəyyən qədər fərqlənə bilər.
Sədaqət Qurbanovanın fikrincə, valideynlər bu mərhələyə yalnız məktəbin açıldığı gün deyil, daha əvvəl hazırlaşmalıdırlar.
“Uşağın məktəbə uyğunlaşması ailədən başlayır. Valideyn övladının müstəqilliyini inkişaf etdirməli, ona gündəlik rejimə əməl etməyi, fikirlərini sərbəst ifadə etməyi və yaşıdları ilə ünsiyyət qurmağı öyrətməlidir. Ən əsası isə uşaqda məktəbə qarşı qorxu deyil, maraq yaratmaq lazımdır”, – deyə Sədaqət Qurbanovanın vurğulaya biləcəyi əsas yanaşma ifadə olunur.
Məktəbə başlamaq uşağa müsbət dəyişiklik kimi təqdim edilməlidir. Məktəblə bağlı mənfi ifadələrdən, müəllimlə qorxutmaqdan və uşağı digər yaşıdları ilə müqayisə etməkdən çəkinmək vacibdir.
Bağçadan məktəbə keçid niyə sistemli təşkil edilməlidir?
Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində uşaqlar müəyyən sosial və öyrənmə bacarıqları əldə edirlər. Onlar qrup daxilində fəaliyyət göstərməyi, kollektiv oyunlarda iştirak etməyi, tərbiyəçinin istiqamətləndirmələrini yerinə yetirməyi və müxtəlif tapşırıqlara diqqət göstərməyi öyrənirlər.
Lakin bağça ilə məktəb arasında təlim və gündəlik rejim baxımından fərqlər mövcuddur.
Buna görə də uşağın bir təhsil mərhələsindən digərinə keçidinin daha yumşaq və məqsədyönlü təşkil edilməsi əhəmiyyətlidir.
Məktəb rəhbərliyi birinci sinif müəllimlərinin uşaqların yaş xüsusiyyətlərini nəzərə almasına, valideynlərlə ilkin tanışlıq görüşlərinin təşkilinə və yeni şagirdlərin uyğunlaşma prosesinin izlənilməsinə diqqət yetirməlidir.
Məktəbə başlamazdan əvvəl uşağın məktəb mühiti ilə tanış olması, sinif otağını görməsi və gələcək müəllimi ilə ünsiyyət qurması da onun narahatlığını azaltmağa kömək edə bilər.
Rəhbərlik yalnız tədris nəticələrinə deyil, uşağın rifahına da diqqət yetirməlidir
Məktəbdə keyfiyyətli idarəetmə dedikdə bir çox hallarda tədris prosesinin təşkili, müəllimlərin fəaliyyətinə nəzarət və şagirdlərin akademik göstəriciləri nəzərdə tutulur.
Halbuki uşaqların emosional vəziyyəti, kollektivə uyğunlaşması, təhlükəsizlik hissi və məktəbə münasibəti də idarəetmənin diqqət mərkəzində olmalıdır.
Xüsusilə birinci siniflərdə rəhbərlik müəllim və valideynlərlə əlaqəli şəkildə işləməlidir.
Müəyyən uşaqlar məktəbə başladıqdan sonra ayrılıq narahatlığı, utancaqlıq və ya ünsiyyətdə çətinliklərlə qarşılaşa bilərlər. Belə hallarda vəziyyətə yalnız intizam problemi kimi yanaşmaq düzgün deyil.
Uşağın ehtiyaclarının müəyyən edilməsi, valideynlə əlaqə saxlanılması və zərurət olduqda müvafiq mütəxəssis dəstəyinin göstərilməsi daha faydalıdır.
Valideynin iştirakı harada başlayır, harada bitir?
Erkən təhsil və ibtidai məktəb mərhələsində valideynlərin fəal iştirakı vacibdir. Lakin bu iştirak uşağın bütün işlərini onun əvəzinə görmək mənasına gəlməməlidir.
Valideyn uşağın məktəb çantasını hazırlamağı, şəxsi əşyalarını qorumağı, vaxtını bölüşdürməyi və gündəlik tapşırıqlarını planlaşdırmağı öyrənməsinə kömək etməlidir.
Əgər valideyn hər bir işi uşağın əvəzinə yerinə yetirirsə, bu, onun müstəqilliyinin inkişafını məhdudlaşdıra bilər.
Məqsəd uşağa nəzarəti tamamilə artırmaq deyil, yaşına uyğun məsuliyyət hissini formalaşdırmaqdır.
İctimai Birliyin yanaşması: məktəb, ailə və tərbiyəçi arasında əlaqə gücləndirilməlidir
“Valideyn-tərbiyəçilərin təhsilə yardımı” İctimai Birliyinin Nizamnaməsində uşaqların hərtərəfli inkişafına yardım göstərilməsi, valideynlərlə tərbiyəçilər arasında əlaqələrin gücləndirilməsi və təhsillə bağlı maarifləndirmə fəaliyyəti əsas məqsədlər sırasında yer alır.
Bu prinsiplərdən çıxış edərək təşkilat məktəbəqədər və ibtidai təhsil arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsini, valideynlərin erkən inkişaf məsələləri barədə məlumatlandırılmasını və təhsil müəssisələrində uşağın ehtiyaclarına əsaslanan idarəetmə yanaşmalarının təşviqini vacib hesab edir.
Birliyin mövqeyinə görə, təhsil müəssisəsinin uğuru yalnız uşaqlara verilən biliklərlə deyil, onların həmin mühitdə özlərini nə dərəcədə rahat, təhlükəsiz və dəyərli hiss etmələri ilə də qiymətləndirilməlidir.
Sədaqət Qurbanovanın bu məsələyə yanaşmasında üç istiqamət xüsusi yer tutur: valideynlərin maarifləndirilməsi, tərbiyəçi və müəllimlərin əməkdaşlığının gücləndirilməsi, təhsil müəssisələrinin rəhbərliyində uşağın mənafeyinin prioritet sayılması.
Bu yanaşma erkən uşaqlıq inkişafı ilə təhsil idarəetməsi arasında birbaşa əlaqənin olduğunu göstərir. Uşağın məktəbdə ilk uğuru bəzən yüksək qiymət almaq deyil, hər səhər məktəbə həvəslə getməsidir. Belə bir mühitin formalaşması isə ailənin, müəllimin və məktəb rəhbərliyinin birgə məsuliyyətidir.
