Paytaxt Bakını metrosuz təsəvvür etmək mümkün deyil. Hər gün minlərlə insan işə, universitetə, məktəbə və digər ünvanlara çatmaq üçün metrodan istifadə edir. Yerüstü nəqliyyatda tıxacların yaratdığı gecikmələr fonunda metro şəhərin bir başından digər başına daha qısa zamanda çatmağa imkan verən əsas nəqliyyat vasitələrindən biridir.
"Həzi Aslanov"dan "28 May"a, yaxud şəhərin digər ucqar stansiyalarından mərkəzə doğru hərəkət edən qatarlar sərnişinlərə vaxtlarına qənaət etmək imkanı yaradır. Avtobusların hərəkət qrafikindən kənara çıxması, yollarda baş verən qəzalar və tıxaclar yerüstü nəqliyyatın fəaliyyətinə təsir göstərdiyi halda, metroda qatarların hərəkəti əvvəlcədən müəyyən edilmiş cədvəl əsasında təşkil olunur.
Ancaq sərnişinlərin bir neçə dəqiqə ərzində qət etdiyi yolun arxasında böyük əmək, dəqiq hesablama və ciddi məsuliyyət dayanır.
Qatarlar səhər ilk sərnişinlərini qəbul etməzdən əvvəl hansı mərhələlərdən keçir? Maşinistlər hərəkət zamanı nələrə diqqət yetirirlər? Qatarların hərəkət cədvəli necə qurulur və gözlənilməz vəziyyətlərdə sərnişinlərin təhlükəsizliyi necə təmin olunur?
Sərnişinlərin əksəriyyəti metroya daxil olduqda yalnız qatarı, stansiyanı və hərəkət istiqamətini görür. Lakin bu sistemin arxasında maşinistlər, dispetçerlər, təmir sahəsinin əməkdaşları və digər mütəxəssislərin gecə-gündüz davam edən fəaliyyəti dayanır.
Yurd.Media 6 noyabr – Metropoliten əməkdaşlarının peşə bayramı ərəfəsində qatarların hərəkətinin arxasında dayanan əməyə nəzər saldı. Qatar maşinisti Rövşən Məhərrəm oğlu Namazəliyev metro nəqliyyatının fəaliyyəti, təhlükəsizlik qaydaları və sərnişinlərin çox zaman bilmədiyi məqamlar barədə danışıb.
Qatarlar səhər hərəkətə başlamazdan əvvəl...
Sərnişinlərin metrodan istifadəsi ilə bağlı gördüyü proses əslində qatarların istismara hazırlanmasından başlayır.
Rövşən Namazəliyevin sözlərinə görə, qatarların texniki baxışı və istismara hazırlanması təmir sahəsinin əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilir. Bununla yanaşı, sanitar-gigiyenik təmizlik işləri də aparılır.
Yəni səhər stansiyaya daxil olan sərnişin üçün adi görünən qatarın hərəkətə başlamasından əvvəl bir sıra hazırlıq mərhələləri yerinə yetirilir.
Qatarların təhlükəsiz hərəkətinin təmin olunması isə yalnız texniki baxışla məhdudlaşmır. Bu proses maşinistlərin və hərəkətə aidiyyəti olan digər əməkdaşların öz vəzifələrini müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində yerinə yetirməsini tələb edir.
Maşinistin əsas vəzifəsi sərnişinlərin təhlükəsizliyidir
Qatar maşinistinin fəaliyyəti sərnişinlərin düşündüyündən daha mürəkkəbdir. Hərəkətin təşkili, müəyyən edilmiş qaydalara əməl olunması və yaranan vəziyyətlərə vaxtında reaksiya verilməsi maşinistin əsas vəzifələri sırasındadır.
Rövşən Namazəliyev bildirir ki, Bakı Metropoliteni QSC-nin rəhbərliyi tərəfindən təsdiqlənmiş təlimatlara ciddi əməl olunması və zəruri tədbirlərin görülməsi qatarların təhlükəsiz hərəkətinin əsas şərtlərindəndir.
Maşinist öz həyati təcrübəsinə əsaslanaraq sərnişinlərin metro qatarını yerüstü sərnişindaşıma nəqliyyat vasitələrindən fərqləndirməməsinə də diqqət çəkir.
Onun sözlərinə görə, metro nəqliyyatının iş prinsipləri və təhlükəsizlik tələbləri yerüstü nəqliyyat vasitələrindən fərqlənir. Buna görə də metropolitenin fəaliyyəti yalnız sərnişinlərin sayına və ya qatarın hərəkətinə əsasən qiymətləndirilməməlidir.
Maşinistlərin iş rejimi necə təşkil olunur?
Rövşən Namazəliyev maşinistlərin iş rejimi ilə bağlı son illərdə həyata keçirilən dəyişikliklərə də diqqət çəkib.
Onun sözlərinə görə, əvvəlki dövrlərdə tətbiq olunan ənənəvi iş rejimindən fərqli olaraq, son illərdə maşinistlərin iş və istirahət saatları fəaliyyətin xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılıb. Bu sahədə beynəlxalq təcrübədən də istifadə olunaraq daha müasir iş rejiminin təşkili istiqamətində addımlar atılıb.
Maşinistin sözlərinə görə, qatarın idarə olunması yüksək diqqət və məsuliyyət tələb etdiyindən əməkdaşların istirahət müddətinin düzgün təşkil olunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Maşinist işə başlamazdan əvvəl hansı müayinələrdən keçir?
Qatarın təhlükəsiz hərəkətinin təmin olunmasında maşinistin sağlamlıq vəziyyəti də xüsusi rol oynayır.
Rövşən Namazəliyev bildirib ki, hər bir maşinist işə başlamazdan əvvəl gündəlik tibbi müayinədən keçir. Müayinə zamanı əməkdaşın arterial təzyiqi, qanda alkoqolun səviyyəsi və səhhətini müəyyən edən digər göstəricilər yoxlanılır.
Yalnız müvafiq yoxlamalardan keçdikdən və işə yararlılığı təsdiqləndikdən sonra maşinist qatarı xəttə buraxa bilər.
Onun sözlərinə görə, gündəlik tibbi müayinənin nəticələri elektron qaydada qeydə alınır və maşinistin şəxsi işinə əlavə edilir. Zərurət yarandıqda əməkdaşın sağlamlıq vəziyyətinə uyğun müvafiq tədbirlər görülür.
Maşinist gündəlik tibbi baxışla yanaşı, əməkdaşların psixoloji vəziyyətinin yoxlanılmasının da vacibliyini vurğulayıb.
Rövşən Namazəliyev qeyd edib ki, qatarın idarə olunması yüksək diqqət, məsuliyyət və emosional sabitlik tələb edir. Buna görə də maşinistin həm fiziki sağlamlığının, həm də psixoloji durumunun nəzarətdə saxlanılması sərnişinlərin təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qatar tuneldə dayanarsa, nə baş verir?
Metro ilə bağlı sərnişinlərin ən çox narahat olduğu məqamlardan biri qatarın tuneldə dayanmasıdır. Belə vəziyyətlərdə sərnişinlər üçün əsas sual təhlükəsizliyin necə təmin olunmasıdır.
Rövşən Namazəliyev bildirir ki, gözlənilməz vəziyyətlər zamanı maşinist ilk növbədə təlimatlara ciddi əməl etməli və sərnişinlərin təhlükəsizliyini mümkün qədər tez təmin etməlidir.
Bu prosesdə yalnız maşinistin deyil, hərəkətə aidiyyəti olan bütün əməkdaşların üzərinə məsuliyyət düşür. Hər bir əməkdaş öz vəzifə təlimatlarına uyğun hərəkət etməli, yaranmış vəziyyətin aradan qaldırılmasına və sərnişinlərin təhlükəsizliyinə töhfə verməlidir.
Maşinistin fikrincə, metro nəqliyyatının xüsusiyyətlərini nəzərə almadan onu yerüstü nəqliyyatla eyni prinsiplər əsasında qiymətləndirmək düzgün deyil.
Sərnişinlər hərəkət cədvəlinin arxasında dayanan əməyi görürmü?
Metroda qatarlar arasında bir neçə dəqiqəlik intervalın olması sərnişinlər üçün adi haldır. Lakin bu intervalın düzgün təşkil edilməsi dəqiq planlaşdırma və koordinasiya tələb edir.
Qatarların hərəkət cədvəlinin hazırlanması, onların müəyyən edilmiş vaxtda stansiyalara çatması və hərəkətin fasiləsizliyinin təmin olunması metropolitenin gündəlik fəaliyyətinin mühüm hissəsidir.
Rövşən Namazəliyev hərəkət cədvəlinin təşkilinə aid olan bəzi məlumatların sərnişinlər üçün nəzərdə tutulmayan daxili iş prosesi olduğunu vurğulayır.
O, hərəkət cədvəlinin stansiyalarda görünən yerlərdə yerləşdirilməsi məsələsinə də münasibət bildirərək, bu məlumatların sərnişinlərə təqdim olunmasının zəruriliyinin ayrıca qiymətləndirilməli olduğunu düşünür.
Maşinistin fikrincə, metro nəqliyyatının iş prinsipləri, hərəkət cədvəlinin təşkili və təhlükəsizlik məsələləri sərnişinlərin gündəlik gördüyü proseslərdən daha genişdir.
Bakı metrosunun tarixi: ilk qatar 1967-ci ildə hərəkətə başlayıb
Bakı metropoliteninin tarixi 1967-ci il noyabrın 6-dan başlayır. Həmin gün Bakı metrosunun ilk 5 stansiyası istifadəyə verilib və qatarlar sərnişin daşımağa başlayıb.
İlk mərhələdə “Bakı Soveti” (indiki “İçərişəhər”), “26 Bakı Komissarı” (indiki “Sahil”), “28 Aprel” (indiki “28 May”), “Gənclik” və “Nərimanov” stansiyaları fəaliyyətə başlayıb. İlk xəttin uzunluğu 9,2 kilometr olub.
Bu gün Bakı metropoliteni paytaxtın əsas nəqliyyat sistemlərindən birinə çevrilib.
Hazırda Bakı metrosunda 27 stansiya fəaliyyət göstərir. Metropolitenin 3 xətti var: Qırmızı, Yaşıl və Bənövşəyi. Xətlərin ümumi uzunluğu 40,7 kilometr təşkil edir.
Metro şəbəkəsi genişlənir: 9 yeni stansiyanın tikintisinə 2027-ci ildə başlanacaq
Bakı metropoliteninin inkişafı istiqamətində yeni layihələr də həyata keçirilir.
2025–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramına əsasən, paytaxtda 10 yeni metro stansiyasının inşası nəzərdə tutulub. Onlardan 4-ü Yaşıl, 6-sı isə Bənövşəyi xətt üzrə planlaşdırılıb.
Bənövşəyi xəttin 5-ci stansiyası olan “20 Sentyabr”ın tikintisi başa çatıb, hazırda tamamlama işləri aparılır. Stansiyanın 2027-ci ilin birinci yarısında tam istismara verilməsi hədəflənir.
Digər 9 stansiyanın və tunellərin tikintisinə isə 2027-ci ildə başlanılması planlaşdırılır. Hazırlıq və sənədləşmə işlərinin 2026-cı ildə yekunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Plana əsasən, yeni stansiyalar 2030-cu ilin sonunadək istifadəyə veriləcək.
Yeni stansiyaların istifadəyə verilməsi metro şəbəkəsinin genişlənməsinə, sərnişinlərin nəqliyyat əlçatanlığının artırılmasına və paytaxtın nəqliyyat yükünün bölüşdürülməsinə xidmət edəcək.
Metro yalnız qatar deyil, böyük əməkdir
Metro sərnişinlər üçün bir ünvandan digərinə çatmağın rahat yolu olsa da, onun arxasında mürəkkəb və fasiləsiz fəaliyyət göstərən sistem dayanır.
Qatarların texniki baxışı, sanitar-gigiyenik təmizliyi, hərəkət cədvəlinin təşkili, maşinistlərin fəaliyyəti, gündəlik tibbi müayinələr və təhlükəsizlik tədbirləri – bütün bunlar metropoliten əməkdaşlarının gündəlik işinin ayrılmaz hissəsidir.
Bakı metrosunun 1967-ci il noyabrın 6-da fəaliyyətə başlaması ilə paytaxtın nəqliyyat tarixində yeni mərhələ açılıb. Bu gün isə metro şəhərin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Onun fasiləsiz fəaliyyəti üçün yüzlərlə əməkdaşın zəhməti, peşəkarlığı və məsuliyyəti tələb olunur.
Sərnişinlər üçün bir neçə dəqiqəlik metro səfərinin arxasında gecə-gündüz davam edən əmək, dəqiq hesablamalar və ciddi təhlükəsizlik qaydaları dayanır.
6 noyabr – Metropoliten əməkdaşlarının peşə bayramı münasibətilə qatarların hərəkətini təmin edən, sərnişinlərin təhlükəsizliyi üçün məsuliyyət daşıyan və paytaxtın nəqliyyat sisteminin fasiləsiz fəaliyyətinə töhfə verən bütün əməkdaşların əməyini qeyd etmək vacibdir.
Çünki metroda hərəkət edən yalnız qatarlar deyil – bu sistemin arxasında böyük bir kollektivin zəhməti, məsuliyyəti və peşəkarlığı dayanır.
