Gənc operator Suada Quliyeva: Azərbaycan kinosunda vizual dil daha da zənginləşməlidir

Hər filmin yadda qalan bir kadrı olur. Amma o kadrın arxasında dayanan insan çox vaxt görünmür. Operatorun işi sadəcə kameranı idarə etmək deyil. O, işıqla, rakursla və kompozisiya ilə hekayəni danışır, bəzən isə bir görüntü ilə sözlərin ifadə edə bilmədiyi hissləri tamaşaçıya çatdırır. Bu peşədə qadınların sayı çox olmasa da, onların baxışı, həssaslığı və zərif yanaşması ekran dilinə fərqli çalar qatır.

Yurd.Media 2 avqust – Milli Kino Günü münasibətilə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunu, Azad Azərbaycan Televiziyasının gənc operatoru Suada Quliyeva ilə həmsöhbət olub.
 
- Milli Kino Günü sizin üçün sadəcə peşə bayramıdır, yoxsa bu sənətə olan məsuliyyəti yenidən xatırladan bir gündür?
 
- Milli Kino Günü həm mənim, həm də kino sahəsində çalışan bütün insanlar üçün ən önəmli günlərdən biridir. Operator olmaq uşaqlıqdan ən böyük arzum idi və bu gün həmin arzunun arxasında dayanan məsuliyyəti bir daha hiss edirəm. Mənim üçün bu tarix sadəcə peşə bayramı deyil, eyni zamanda kino sənətinə və tamaşaçı qarşısındakı məsuliyyətimizə yenidən nəzər saldığımız bir gündür. Düşünürəm ki, hər çəkilən kadrın bir mənası olmalı, tamaşaçıya müəyyən hiss və ya fikir ötürməlidir. Operatorun işi təkcə gözəl görüntü yaratmaqdan ibarət deyil. O, hadisənin ruhunu, insanların emosiyalarını və həmin anın təsirini də kadr vasitəsilə çatdırmağı bacarmalıdır. Məhz buna görə də bu peşə mənim üçün həm yaradıcılıq, həm də böyük məsuliyyətdir.
 
 
- Əgər həyatınızı bir film kimi təsəvvür etsək, operatorluğa aparan ilk səhnə necə başlayardı?

- Uşaqlıqdan filmlərə böyük marağım olub. Müxtəlif janrlarda filmlər izləyirdim və hər dəfə ekranda gördüyüm hadisələrin necə ərsəyə gəldiyini maraqla düşünürdüm. O vaxtlar hələ bilmirdim ki, bu maraq gələcəkdə məni operator peşəsinə gətirib çıxaracaq. Sadəcə filmlərə baxmağı sevirdim və hər dəfə yeni bir ekran işi mənə fərqli hisslər yaşadırdı. Bu gün geriyə baxanda anlayıram ki, həmin maraq əslində gələcəyimin ilk addımları imiş. Ona görə də həyatımı film kimi təsəvvür etsəm, ilk səhnə hər kadrı diqqətlə izləyən, ən xırda detalları belə hiss etməyə çalışan, gördüklərindən ilham alan balaca bir qızla başlayardı. Çünki məhz o maraq məni bugünkü peşəmə gətirib çıxardı.
 
- Tələbəlik illərində xəyalını qurduğunuz operator Suada Quliyeva ilə bugünkü Suada Quliyeva arasında ən böyük fərq nədir?

- Tələbəlik illərindəki Suada daha çox arzularının arxasınca gedən, hər gün yeni nəsə öyrənməyə çalışan və gələcək barədə böyük həyəcan yaşayan bir gənc idi. O dövrdə hər yeni çəkiliş, hər yeni tapşırıq mənim üçün həm təcrübə, həm də özümü sınamaq imkanı idi. Mənə elə gəlirdi ki, öyrənəcəyim çox şey var və hər gün bunun üçün çalışırdım.  Bu gün isə artıq peşəkar fəaliyyət göstərirəm. Təbii ki, qazandığım təcrübə mənə hadisələrə daha fərqli yanaşmağa kömək edib. Özümə inamım artıb, qərarlarımı daha rahat verirəm və kamera arxasında daha məsuliyyətli hiss edirəm. Amma bütün bu dəyişikliklərə baxmayaraq, dəyişməyən bir şey var – kameraya, kino sənətinə və bu peşəyə olan sevgim. Hesab edirəm ki, məni bu günə gətirən də məhz həmin sevgidir.
 

- Düşünürəm ki, televiziyada işləmək mənim həm peşəkar, həm də şəxsi baxımdan formalaşmağıma ciddi təsir edib. Çünki artıq anlayırsan ki, tələbəlik dövrü geridə qalıb və üzərində daha böyük məsuliyyət var. Kamera arxasında verdiyin hər qərarın və çəkdiyin hər kadrın əhəmiyyətini daha yaxşı dərk edirsən. Televiziya mənə insanları daha diqqətlə müşahidə etməyi öyrədib. Bəzən insanların üz ifadələri, baxışları və ya kiçik jestləri onların demədiklərini də göstərir. Hadisələrin görünməyən tərəflərini hiss etməyə çalışmaq isə həm peşəkar fəaliyyətimə, həm də həyata baxışıma müsbət təsir göstərib. Düşünürəm ki, bu təcrübə məni daha diqqətli və daha həssas edib.
 
– Canlı efirin dinamikası ilə kinonun səbir tələb edən dili arasında seçim etsəniz, hansını özünüzə daha yaxın hesab edərsiniz?

- Canlı efirin özünəməxsus həyəcanı, tempi və məsuliyyəti var. Burada hər şey saniyələr içində baş verir və qərarları çox qısa zamanda verməli olursan. Bu baxımdan televiziya operatora çevik düşünməyi və müxtəlif situasiyalara tez uyğunlaşmağı öyrədir. Amma mənə daha yaxın olan kino dilidir. Çünki kino hər kadr üzərində daha çox düşünməyə, kompozisiyanı hiss edərək qurmağa və emosiyanı daha incə formada çatdırmağa imkan verir. Əgər seçim etməli olsam, əlbəttə ki, kinonu seçərəm. Gələcəkdə məhz bu sahədə çalışmaq ən böyük arzularımdır. Bununla yanaşı, hesab edirəm ki, televiziya bu yolda mənim üçün çox yaxşı məktəbdir. Burada qazandığım təcrübənin gələcəkdə kino sahəsində fəaliyyətimə də böyük töhfə verəcəyinə inanıram. Həm televiziya, həm də kino böyük səbir tələb edir. Mənə görə isə bu peşələrdə ən vacib keyfiyyətlərdən biri insanlarla işləyərkən səbirli olmağı bacarmaqdır.
 
– Hazırda televiziyada hər gün onlarla kadr çəkirsiniz. İndiyə qədər çəkdiyiniz hansı görüntü sizi peşəkar deyil, insan kimi daha çox təsirləndirib?

- İndiyə qədər müxtəlif mövzularda çoxlu çəkilişlərdə iştirak etmişəm. Onların arasında məni ən çox səmimi insan hekayələri, maraqlı söhbətlər və görkəmli insanlarla işləmək imkanı təsirləndirib. Bəzən elə anlar olur ki, kamera qarşısında baş verən hadisə peşəkar baxımdan deyil, insan kimi də sənə toxunur. Mənim üçün ən yaddaqalan məqamlar məhz sözlə ifadə olunmayan emosiyaların görüntüdə əks olunduğu anlardır. Bəzən bir baxış, bir təbəssüm və ya kiçik bir detal uzun-uzadı sözlərdən daha çox şey deyir. Belə kadrlar həm yadda qalır, həm də bu peşənin məsuliyyətini və dəyərini bir daha hiss etdirir.
 
- Bir kadrı çəkməzdən əvvəl onu əvvəlcə beyninizdə qurursunuz, yoxsa hadisənin ritmi sizi həmin anda istiqamətləndirir?

- Məncə, hər ikisi operator işi üçün vacibdir. Çəkilişə başlamazdan əvvəl kadrı müəyyən qədər beynimdə qurmağa çalışıram. Kompozisiyanı, işığı, rakursu və hansı məqamı ön plana çıxarmaq istədiyimi əvvəlcədən düşünürəm. Bu, çəkiliş zamanı daha dəqiq qərarlar verməyə kömək edir. Amma televiziya, xüsusilə canlı yayımlar, hər zaman plan üzrə getmir. Elə məqamlar olur ki, hadisənin axarı səni həmin anda qərar verməyə məcbur edir. Bəzən də ən təsirli və yadda qalan kadrlar əvvəlcədən planlaşdırılan deyil, məhz hadisənin öz ritmindən yaranan görüntülər olur. Düşünürəm ki, operator həm plan qurmağı, həm də anın ritminə uyğun hərəkət etməyi bacarmalıdır.
 
 –  Sizcə, bu gün Azərbaycan kinosunda operator sənətinin daha çox inkişaf etməli olduğu istiqaməti hansıdır?

- Mənim fikrimcə, Azərbaycan kinosunda operator sənətinin inkişafı üçün ilk növbədə vizual dil daha da zənginləşməlidir. Bu, filmlərin tamaşaçıya daha fərqli təsir bağışlamasına və yadda qalmasına kömək edər. Operatorun baxış bucağı və hadisəyə yanaşması ekran əsərinin ümumi təsirində mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, hesab edirəm ki, hər operatorun özünəməxsus yaradıcılıq üslubu formalaşmalıdır. Çünki uğurlu kadr təkcə texniki imkanların nəticəsi deyil. Onun arxasında düşüncə, estetik baxış və hadisəni fərqli şəkildə təqdim etmək bacarığı dayanır. Məncə, məhz bu xüsusiyyətlər operator sənətinin inkişafına daha böyük töhfə verə bilər.

- Belə bir imkanım olsa, insan hekayələrinə həsr olunan film üzərində işləməyi seçərdim. Mənə görə insanların daxili dünyası, xatirələri, hissləri və həyatın kiçik görünən, amma əslində böyük məna daşıyan anları ən maraqlı mövzulardandır. Çünki bəzən ən təsirli hekayələr gündəlik həyatın içində gizlənir. Vizual baxımdan isə emosiyanı ön plana çıxaran, sözlərdən daha çox görüntülərlə danışan bir film çəkmək istərdim. Arzum odur ki, tamaşaçı filmi izləyərkən yalnız hadisələri deyil, həmin anların yaratdığı hissləri də yaşaya bilsin. Mənim üçün kino məhz bu emosional bağın qurulduğu sənətdir.
  
- Kamera arxasında dayanmağı arzulayan gənclərə ən vacib tövsiyəniz nə olardı?

- Bu sənət ilk növbədə böyük səbir, zəhmət və peşəyə sevgi tələb edir. Mən özüm də hələ öyrənməkdə davam edirəm və hesab edirəm ki, bu peşədə inkişaf heç vaxt dayanmır. Hər yeni çəkiliş, hər yeni layihə insana yeni təcrübə qazandırır. Gənclərə tövsiyəm odur ki, ilk növbədə sevdikləri peşəni seçsinlər və həmin yolda inamla irəliləsinlər. Daim öyrənməyə açıq olsunlar, çox müşahidə etsinlər, filmlərə baxsınlar və öz üzərlərində işləməkdən çəkinməsinlər. Ən əsası isə qarşılarına çıxan çətinliklərə baxmayaraq, arzularından vaz keçməsinlər. İnanıram ki, peşəsini sevən və zəhmətdən qorxmayan insan gec-tez öz məqsədinə çatır.